Nalewki ziołowe

Oglądaj wideo:

Co warto zapamiętać?

Z definicji nalewki to płynne i niezagęszczone preparaty, które powstały przez wytrawienie suchych surowców roślinnych w rozpuszczalniku, którym jest najczęściej etanol, lub mieszanina etanolu i wody oraz eter etylowy. Do większości nalewek będziemy stosować alkohol 70%.

Siła działania nalewki będzie zależała od wartości ziela i zawartym w nich aktywnych substancji.

Alkohol dobrze wypłukuje takie substancje z ziół między innymi alkaloidy, olejki eteryczne, gęste żywice i gumy roślinIe.

To autentyczny fakt z historii medycyny i farmacji ludowej przełomu XVIII i XIX wieku. Nalewka ze zmiażdżonych biedronek siedmiokropek (Coccinella septempunctata) zalana alkoholem – określana w literaturze farmaceutycznej jako Tinctura Coccinellae – była ówcześnie popularnym remedium na rwący ból zęba oraz neuralgię twarzy.

W medycynie ludowej stosowano też metodę bezpośrednią: rozgniatano żywą biedronkę w palcach i wcierano wydzielinę prosto w bolące dziąsło lub ubytek.

Biedronki w sytuacji zagrożenia wydzielają z gruczołów żółtą, gorzką ciecz (hemolimfę) bogatą w alkaloidy, głównie kokcynelinę, o działaniu drażniącym i lekko znieczulającym nerwy. Choć ból mógł chwilowo przygasnąć, główną rolę w samej nalewce odgrywał po prostu mocny spirytus, który miejscowo odkażał i odrętwiał tkanki. Przepis ten trafił nawet na karty XIX-wiecznych podręczników homeopatii i fitoterapii, nim nowoczesna stomatologia odesłała go do lamusa.

Termin ten ukuli średniowieczni alchemicy, dla których destylacja wina była procesem niemal mistycznym: wyodrębnieniem „duszy” płynu, esencji czystej i odpornej na psucie. Wierzono, że ów eliksir wypędza choroby, wzmacnia serce i konserwuje ciało od środka, dając długowieczność. Z kolei rodzima gorzałka wzięła swoją nazwę od czasownika gorzeć (palić się) – pierwotnie sprawdzano jej moc, podpalając próbkę.

Z medyczną rolą alkoholu wiąże się jednak ciekawy paradoks historyczny:

• Lekarstwo, a nie trunek biesiadny: W Polsce XV i XVI wieku okowita była towarem aptekarskim. Sprzedawano ją na krople, traktowano jako panaceum na dżumę, kolki czy melancholię oraz używano do tworzenia wyciągów ziołowych.

• Środek odkażający: Intuicyjnie stosowano ją do przemywania ran wojennych i wrzodów – zauważono, że rany przemyte mocnym alkoholem goiły się czyściej, choć nie rozumiano jeszcze istnienia bakterii.

• Rzeczywistość operacji chirurgicznych: Choć alkohol faktycznie ratował życie przed zakażeniem przy polowym opatrywaniu ran, to świadoma antyseptyka chirurgiczna pojawiła się znacznie później – dopiero w drugiej połowie XIX wieku (dzięki Josephowi Listerowi, który spopularyzował kwas karbolowy). W czasach staropolskich chirurdzy (cyrulicy) operowali w zakrwawionych fartuchach i brudnymi narzędziami, a okowita służyła głównie jako prymitywne znieczulenie – pacjenta po prostu upijano do nieprzytomności, aby przetrwał ból amputacji.

Alkohol więc rzeczywiście przedłużał życie, ale częściej chroniąc przed sepsą po powierzchownych ranach i urazach niż na stołach operacyjnych tamtej epoki.

UWAGA! Robienie nalewek wciąga jak szukanie ziół na bagnach.

Surowce na nalewki

Nalewki można robić z każdej części zioła np. z kory, korzeni, kłączy, ziela, liści, kwiatów itd. Nalewki w przeciwieństwie do naparów mają więcej czasu na wytrawienie, dlatego można je wykonać z twardszych i oporniejszych surowców (po wcześniejszym rozdrobnieniu).

Oglądaj wideo:

Przykłady:

Nalewka z korzeni pokrzywy ma dużo udokumentowanych badań w leczeniu zaburzeń układu moczowego i oddawania moczu.

Nalewka z korzenia szczeci pospolitej jest wykorzystywana w leczeniu przewlekłych infekcji oraz w ramach poprawy odporności. Szczeć pospolita jest jednym z ziół w protokole Buhnera na leczenie boreliozy i koinfekcji.

Nalewka z kłącza tataraku jest super preparatem na trawienie, na odporność oraz silnie zapobiega gniciu i działa dezynfekująco (zarówno stosowana na skórę jak i doustnie).

Nalewka z kory pau d'arco działa bardzo skutecznie w zakresie eliminacji różnego rodzaju zakażeń, zatruć i na stany zapalne jelit.

Nalewka ze świeżego ziela dziurawca poprawia humor i wykazuje potencjał w leczeniu depresji. Substancje z dziurawca działają podobnie jak leki przeciwdepresyjne, a wideo o dziurawce obejrzysz w bonusowych wideo.

Nalewka z ziela czyśćca leśnego ma bardzo szeroki zakres zastosowania, od leczenia zaburzeń układu pokarmowego, przez choroby reumatyczne, aż po płukanki i wlewy na hemoroidy i zapalenie ostatniego odcinka układu pokarmowego.

Nalewki ziołowe czy owocowe?

Oglądaj wideo:

Świeże czy suszone zioła?

Oglądaj wideo:

1. Do nalewek można stosować suszone i świeże zioła.

2. 100g świeżego surowca będzie mieć mniej aktywnych substancji, niż 100g prawidłowo wysuszonego surowca.

3. Suszone zioła wciągają alkohol, dlatego kontroluj jego poziom po kilku godzinach od zalania surowca.

W czym robić nalewki?

Oglądaj wideo:

1. Przeźroczyste butelki ułatwiają obserwowanie zawartości i kontrolę jakości.
2. Ciemne naczynia nie są wymagane. Wymagany jest brak dostępu do promieni słonecznych i sztucznego oświetlenia.
3. Butelki mają zbyt małą szyjkę żeby komfortowo przecedzić zioła.
4. Słoiki są najlepszym pojemnikiem na nalewki.
5. Stosuj szklane przykrywki (metalowe mogą rdzewieć).

Ile % alkoholu wybrać?

Oglądaj wideo:

Stężenie alkoholu do nalewek można podzielić na 3 kategorie.

Kategoria 1. Od 30 do 50% alkoholu – Jest to zakres najczęściej wykorzystywany hobbystycznie w domach do nalewek owocowych. Jest to uniwersalny zakres dla większości przetworów, jednocześnie jest to wystarczająca ilość alkoholu żeby zahamować aktywność enzymów, grzybów i bakterii.

Kategoria 2. Od 60 do 70% alkoholu – To zakres wykorzystywany najczęściej w farmacji i na takim zakresie będziemy robić nalewki najczęściej. Wyższy procent alkoholu zwiększa potencjał ekstrakcji i dzięki temu więcej substancji leczniczych otrzymamy w nalewce i jeszcze w krótszym czasie. Szwajcarskie prace opisują, że najbardziej uniwersalny alkohol do wytrawiania ziół ma stężenie między 63-70%.

(Gdzie znikło 10% między kategorią 1 i 2? Przy tak niskich stężeniach alkoholu, nie zmienia to wiele dla aktywnych substancji. Większe znaczenie ma nieprzekraczanie górnych stężeń alkoholu dla wybranych ziół, które są wrażliwe na wysokie stężenia alkoholu ponieważ aktywne substancje mogą ulec zniszczeniu. Jednocześnie wybranie zbyt niskiego stężenia alkoholu, może uniemożliwić rozpuszczenie się w nim aktywnych substancji, które wymagają wyższego stężenia. Prawidłowo dobrane stężenie alkoholu do zioła, zostanie oznaczone przy nalewkach w części praktycznej).

Kategoria 3. Powyżej 70% alkoholu – Jest to przedział, który potrafi wyciągnąć z roślin wyjątkowo mało lotne olejki eteryczne i inne aromaty, a najlepiej nadaje się do rozpuszczenia żywic i gum naturalnych.

Ile zioła wsypać na nalewkę?

Oglądaj wideo:

Zasady stosowania nalewek

Oglądaj wideo:

Alkoholatura, intrakt (Alcoholaturae, Intracta)

Oglądaj wideo:

1. Intrakty przygotowuje się ze świeżych ziół.

2. Do intraktów stosuje się alkohol o temperaturze około 80 stopni Celsjusza.

3. Kontroluj podgrzewanie alkoholu - na kuchenkach gazowych może dojść do zapłonu.

4. Stosuj szkło, które nie pęknie przy wysokich temperaturach.

5.  Kozłek lekarski i jeżówki tracą właściwości w wysokich temperaturach, więc nie nadają się na intrakty.