Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Czym są napary?
• Jakie substancje rozpuszczają się w wodzie?
• Problematyka naparów wodnych.

Co warto zapamietać?

Czym są napary ziołowe?

Napary ziołowe dla lekarzy to zwykła herbatka ziołowa, dla chemików ekstrakt wodny, a dla zielarzy napar,  czyli zioła zalane gorącą wodą i zaparzane przez kilkanaście minut.

Do wodnych wyciągów przechodzą takie związki jak:

• alkaloidy,
• garbniki,
• pektyny,
• sole,
• glikozydy,
• kwasy organiczne
• kwasy nieorganiczne,
• witaminy rozpuszczalne w wodzie (witaminy z grupy B, C, P),
• częściowo niektóre barwniki,
• enzymy.

Nie znasz tych związków? Zobacz lekcje > Aktywne substancje

Ważna uwaga:

Każda metoda przygotowania ziół (napary, nalewki, oleje) jest jak narzędzie, które ma inne właściwości i przeznaczenie. Poznanie wszystkich metod pozwoli Ci na dobranie najlepszej metody do przygotowania ziół dla Ciebie lub podopiecznego. Złotym środkiem często okazuje się łączenie kilku sposobów na ekstrakcję - np. preparaty wodno-alkoholowe, ponieważ takie połączenie ma większą zdolność do ekstrakcji niż pojedyncze rozpuszczalniki oddzielnie.

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Jakie części zioła nadają się na napary?
• Co z twardymi surowcami?
• Przykładowe właściwości dla każdej części ziela.
• Jakich ziół się nie zaparza?
• Ciekawostki

Co warto zapamietać?

• Z czego robić napary i jakie surowce wykorzystuje się?

Do naparów wykorzystuje się najczęściej wszystkie nadziemne części zioła (ziele, kwiaty, liście, pączki). Części podziemne (korzenie, kłącza), kory drzewne i niektóre grzyby (np. błyskoporek podkorowy) są twarde, dlatego ekstrakcję ułatwią odwary i wywary.

• Przykłady poszczególnych części surowca dla różnych ziół + zastosowanie:

A. Kwiaty

1. Napar z kwiatów cykorii podróżnik (Cichorium intybus L.) - podany doustnie działa moczopędnie i przyspiesza oczyszczanie z toksyn wydalanych z moczem. Zastosowanie zewnętrzne - okłady do przemywania zmęczonych powiek i obrzęków. Kwiaty cykorii są bardzo bezpieczne, więc jest niskie ryzyko przedawkowania.

2. Napar z kwiatów nagietka lekarskiego (Calendula officinalis L.) można wykorzystać do przemywania skóry i na okłady na odleżyny, oparzenia albo różnego pochodzenia wypryski. Naparem można zakraplać nos i płukać gardło w trakcie zakażeń bakteryjnych,

3. Napar z kwiatów rumianku  (Matricaria chamomilla L.)  stosuje się na nieżyt układu pokarmowego (pije się go w małych dawkach ale często). Można również przygotować napar na ciepłym mleku i pić na objawy nerwicy żołądka i jelit.

 Ciekawostka dla Pań napar z rumianku może posłużyć jako płukanka do włosów, wtedy nadaje jasnym włosom złocisty kolor i zapobiega przed wysychaniem.

B. Całe ziele

1.  Napar z ziela wierzbownicy drobnokwiatowej (Epilobium parviflorum Schreb.) wspiera leczenie prostaty (wierzbownica działa na układ hormonalny, czego skutkiem jest przyspieszenie leczenia tej dolegliwości). Można zrobić też napar z ziela do przemywania skóry z wypryskami - taki napar działa bakteriobójczo, a popijanie takiego naparu właśnie z uwagi na wpływ hormonalny zmniejsza trądzik u osób, których wypryski są spowodowane zaburzeniami hormonalnymi np. u dorastających nastolatków.

2. Napar z ziela majeranku ogrodowego (majorana hortensis l.) znakomicie sprawdza się w leczeniu nieżytu żołądka, jelita cienkiego i grubego. I co ważne, a rzadko się o tym mówi, bardzo dobrze się sprawdza przy zapaleniu spojówek w trakcie alergii.

3. Napar z bluszczyka kurdybanka (Glechoma hederacea L.) wewnętrznie stosuje się na nieregularne wypróżnienia na pobudzenie przemiany materii, natomiast zewnętrznie do obmywania wyprysków.

C. Liście

1. Napar z liści brzozy (Betula L.) odkaża układ moczowy, wzmaga wydzielanie moczu i potu, a razem z nimi chlorku sodu i wielu zbędnych metabolitów azotowych, dlatego liście posiadają właściwości przeciwartretyczne i przeciwobrzękowe.

2. Liście jeżyny (Rubus L.) sprawdzają się w nieżytach gardła, przy chrypce, kaszlu i warto je łączyć z tymiankiem, macierzanką, liśćmi poziomki i zielem dziurawca - wtedy otrzymasz bardzo skuteczny napar na trawienie, a zewnętrznie na wypryski i owrzodzenia.

3. Liść bez którego nie może powstać smaczny rosół - Wawrzyn (Laurus L.), czyli liść laurowy (w większości sklepów można dostać zwietrzałe liście, które nie nadają się do ziołolecznictwa, stosuj tylko z pewnych źródeł).

Ciekawostka - Kiedyś wierzono, że napisanie życzenia na suszonym listku i podpalenie go, spełniało to życzenie. Co do tego nie ma pewności, ale wiadomo że dym palonego liścia laurowego działa lekko psychoaktywnie.

D. Kłącza, korzenie oraz kora drzew.

Są surowcami twardszymi i też można zrobić z nich napar ale do uwolnienia większej ilości aktywnych substancji wymagają dłuższego czasu ogrzewania i czasem jeszcze dodatków (np. zakwaszaczy do surowców alkaloidowych), więc zamiast zalewnia gorącą wodą i czekania aż temperatura opadnie, trzeba je utrzymywać na ciągłym ogniu ale o tym więcej w lekcji o odwarach i wywarach.

⇒ Ciekawostka 1: Napar mleczny z liści czosnku ogrodowego oraz niedźwiedziego jest zdrowym dodatkiem dla dzieci w trakcie przeziębienia

⇒ Ciekawostka 2: Sok z rokitnika można zalać gorącą wodą albo dolać do herbaty bez obawy o utratę wysokich ilości witaminy C w przeciwieństwie do innych roślin, w których witamina C nie jest tak stabilna.

⇒ Ciekawostka 3: Oprócz ziół których śluz może być zniszczony (np. prawoślaz lekarski) są również zioła, z których lepiej wychodzą aktywne substancje w alkoholu i do takich surowców zalicza się np.

• pieprz,
• kurkuma,
• papryka,
• kardamon,
• wanilia,
• propolis,
• konopie
• zioła z gęstymi żywicami.

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• W czym najlepiej zrobić napar?
• Kultura picia ziół
• Alternatywa dla kubka
• Komfort przygotowania i spożywania
• Pojemność naczynia

Co warto zapamietać?

• W czym przygotować napar?

Wystarczy kubek. Kubki lepiej trzymają temperaturę niż szklanki ale nawet zwykła szklanka przeźroczysta będzie dobra (substancje w naparze nie są wystawione długi czas na światło.

Jednak zachęcam do przeznaczenia jednego naczynia na napary i warto stosować matero i bombille do wytowrzenia nawyku picia ziół i wytworzenia własnej kultury picia ziół. Taka zagrywka psychologiczna, która zmotywuje Cię do regularnego spożywania ziół i dostarczysz większe ilości wody, jeśli na co dzień pijesz jej mało.

Podsumowując, w czym pić zioła? obojętnie to Ty decydujesz co jest dla Ciebie komfortowe, czy zestaw dla doświadczania nowych egzotycznych emocji, czy interesuje Cię tylko komfort spożycia, natomiast ja zachęcam Cię do wytworzenia nawyku i kultury picia ziół oraz celebracji każdego naparu. To są mikro-nagrody, które dajemy sobie każdego dnia i dzięki temu można poczuć się lepiej trzymając dyscyplinę i zrobienie z tego formy codziennej rutyny. Jaki napar dzisiaj spróbujesz?

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Wpływ temperatury na stabilność leczniczych substancji
• Jaki rodzaj wody?
• Jak temperatura wody będzie najlepsza?

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Jak długo zaparzać zioła
• Co z olejkami eterycznymi w naparach
• Ciekawostka

Jak długo trzymać napar pod przykryciem?

• Po zalaniu gorącą wodą ważne jest przykrycie naparu. Nie tylko po to żeby utrzymać w miarę stałą temperaturę, ale też ze względu na olejki eteryczne w przypadku świeżych roślin bogatych w olejki eteryczne.

To zależy od surowca który wybierzemy ale co ważniejsze jak bardzo on będzie rozdrobniony. Najczęściej zaparza się od 10 do 30 minut pod przykryciem. Ten rodzaj surowca który jest delikatniejszy czyli kwiaty, liście i drobne ziele, trzymamy pod przykryciem bliżej tej dolnej granicy czasowej, a korzenie, kory i kłącza można trzymać pod przykryciem bliżej tej górnej granicy.

Ciekawostka

• Miłośnicy herbat i naparów przed wsypaniem ziół podgrzewają swoje naczynie w kąpieli wodnej, dzięki temu zioła lepiej się zaparzają, bo nie traci się temperatury na zimnym naczyniu.

Woda nie jest dobrym ekstraktorem olejków eterycznych!

Suche surowce (zwłaszcza sklepowe) często posiadają zerowe ilości olejków eterycznych!

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Jakie zioła nadają się na napary? Świeże czy suszone?
• Konsekwencje wyboru

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Czy można słodzić napary
• Czy warto słodzić napary
• Konsekwencje słodzenia miodem

Czego dowiesz się z tej lekcj?

• Termin ważności naparów

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Ile sypać ziół na napar
• Aspekty wiekowe i zdrowotne

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Ile razy dziennie pić napar i przez jaki okres
• Jak długie robić przerwy i po co?

Co warto zapamiętać?

1. Pamiętaj o robieniu przerw między kuracjami.
2. Jeśli nie możesz przerwać terapii, zamień zioło na inne o podobnym działaniu ale z innym zestawem aktywnych substancji.
3. Pij napary 3-4x dziennie przez 3-4 tygodnie.
4. Tylko wartościowy surowiec ma działanie lecznicze.