Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Co przygotować przed zbiorem ziół?
• Ważne zasady zbiorów.
• Aplikacje na telefon - czy warto?
• Bardzo cenna wskazówka.

Notatki:

Zanim ruszszysz na pole i zaczniesz zbierać zioła, zrób w domu lub innym pomieszczeniu miejsce na suszenie tych ziół. Ambicje zielarskie mogą przewyższać możliwości mieszkania albo suszarni, a nie chcemy marnować roślin i ich potencjału zdrowotnego.

 

Pierwsza Zasada Zielarza

"Jeśli nie masz pewności, czy to na pewno zioło którego szukasz - Nie zbieraj!"

 

Odważni członkowie grup zielarskich publikują zdjęcia zebranego już ziela (np. w domu na stole), a dopiero później pytają co to jest za zioło... Tylko co jeśli zbiorą zioło, które jest trujące albo powoduje silne poparzenia, nawet dziecko może zainteresować się rośliną, której nigdy nie widziało i będzie dużo nieprzyjemności.

Aplikacje na telefon mogą wprowadzić w duży błąd ale też mogą być wskazówką do szukania dalszych informacji o ziole. Szczególnie można się pomylić przy ziołach baldachowatych, które dla algorytmów aplikacji mogą być identyczne. A przecież nikt nie chce pomylić arcydzięgla z barszczem Sosnowskiego.

 

 

Druga Zasada Zielarza

 "Jak coś robisz, to rób to tak dobrze, jakbyś miał to robić dla najważniejszej dla Ciebie osoby w życiu."

 

Takie starania od samego początku do samego końca przynoszą najlepsze rezultaty na wielu płaszczyznach.

 

Bardzo cenna wskazówka - Czas spędzony podczas zbiorów na łonie natury - doceń!

Zbieraj zioła bez pośpiechu, z szacunkiem do natury, skup się na tym i zachwycaj pięknem natury. Już samo zbieranie ziół ma działanie terapeutyczne -  odczujesz to na własnej skórze, jak zorientujesz się, że wokół Ciebie nie ma zupełnie nic, tylko Ty i natura. A jeśli podłoże to umożliwia, to zbieraj zioła na boso! Poczujesz jak do Twojego ciała napływa energia i poczucie ulgi, jakby zrzucić z siebie duży ciężar.

Natura i ziołolecznictwo rządzi się swoimi prawami i tych praw trzeba przestrzegać. Poznasz je w kolejnych lekcjach, krok po kroku.

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Jak czas zbioru wpływa na zioła?
• Kalendarze zbiorów czy edukacja?
• Kiedy nie zbierać ziół?
• Czym zbierać zioła?
• Jak nie zbierać ziół?

Notatki:

Zawsze zbieranie ziół ze stanu dzikiego zaczynamy od rozpoznania gatunku zioła. Dopiero po upewnieniu się pozyskujemy surowiec zielarski. 

Na czas zbioru ziół wpływa:

• Faza wzrostu rośliny
• Pora roku
• Miesiąc zbioru
• Pora dnia
• Stanowisko 

Surowce przeznaczone na olejki eteryczne zbiera się przed południem.

Kalendarz zbiorów traktuj jako pomocnik zbiorów, a nie sztywny szablon.

Nie zbieraj ziół w trakcie rosy i po deszczu. Chociaż niektóre zioła jak widłak i owoc kminku lepiej się zbiera rano jak jest rosa, bo torebki nasienne są nawilżone i mniej pękają.

Rośliny zbiera się sekatorem, nożyczkami (jeśli ziele jest delikatne) albo sierpem, który można kupić w sklepie budowlanym typu Castorama.

Czy można zbierać gołymi rękami? Można ale nie zawsze jest to wygodne i trzeba uważać, żeby przy zbiorze samego ziela nie wyrwać wszystkiego z korzeniem (jeśli go nie potrzebujemy).

Zioła rosnące tylko raz w roku na koniec sezonu zbieramy przy samej ziemi. A zioła kwitnące kilka razy w roku można przycinać do 15 cm nad ziemią.

Zbieramy maksymalnie 30% surowca zielarskiego z danego stanowiska i zbieramy tylko te rośliny, które rosną pospolicie albo rosną masowo w całych łanach.

Z rzadkich roślin nie można zbierać nawet poszczególnych surowców, bo to też może przyczynić się do wyginięcia tej rośliny.

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Jakich ziół nie zbierać?
• Na co uważać podczas szukania i zbiorów ziół?
• Jak nie stanowić zagrożenia dla natury?

Notatki:

1. Nie zbieraj ziół pod ochroną.
2. Staraj się nie niszczyć terenów w drodze po zioła.
3. Nie zbieraj surowca, którego nie wykorzystasz.
4. Dokładniej sprawdzaj każdy surowiec przed zerwaniem i po przyniesieniu na miejsce suszenia.

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Definicja prawidłowego suszenia ziół.
• Ważne zasady suszenia ziół.
• Temperatury ziół.
• Na czym suszyć?
• Jak wybrać miejsce na suszenie?

 

Notatki:

 

Szczegółowe zasady suszenia i zbiorów surowców zielarskich.

Do zbioru roślin wytwarzających trujące albo drażniące na skórę substancje (zawarte w soku komórkowy) trzeba wykorzystywać odzież ochronną np. odzież z długimi rękawami i nogawkami oraz rękawice, jeśli ziele dodatkowo pyli można wykorzystać maseczki ochronne i gogle z kominiarką.

Definicja suszenia

Prawidłowe suszenie to odparowanie takiej ilości wody, która zahamuje aktywność enzymów rozkładających surowiec i rozwój mikrorganizmów, przy jednoczesnym zachowaniu jak największej ilości substancji aktywnych. Niewłaściwe suszenie może doprowadzić do całkowitego zniszczenia substancji, które są biologicznie czynne, a wody w surowcu zielarskim może być nawet 80%. Dobrze wysuszony skrzyp skrzypi, liście szeleszczą, a łodygi pękają.

Miejsce na suszenie

Na suszenie nada się każde miejsce, które spełnia następujące warunki.
1. Musi być sucho.
2. Musi być stale sucho bez dużych zmian w wilgotności (trzeba o to specjalnie zadbać, jeśli suszymy zioła na dworze, wtedy nie można ich zostawiać na noc bo naciągną wilgoć z powietrza.
3. Musi być przewiewnie, czyli cały czas musi zachodzić cyrkulacja powietrza, żeby nie zalegała wilgoć i żeby nie zastać tam pleśni.
4. I co równie bardzo ważne, zioła suszy się w ciemności, nie na słońcu, nie w oświetleniu sztucznym, tylko w ciemni bo inaczej stracą swoje aktywne substancje jak irydoidy, tokoferole, fitochinony i wiele innych leczniczych substancji. Już w starożytni Asyryjczycy wiedzieli, że promienie słoneczne negatywnie wpływają na roślinę i suszyli zioła w ciemnościach, bo tylko wtedy ich preparaty były skuteczne.

Zioła można suszyć na powietrzu ale trzeba pamiętać o zadaszeniu żeby nie padały promienie słoneczne i żeby nie zapomnieć o ziołach na noc no zawilgotnieją albo zapowiada się na deszcz. Można je rozkładać na sztucznych siatkach ale takich które nie rdzewieją i nie zmieniają swoich właściwości pod wpływem wilgoci czy po prostu krótkiego czasu żywotności.

Dobre praktyki zielarza - Co jeszcze warto wiedzieć?

Z pewnością nie nada się większość piwnic i garaży gdzie jest wilgotno, jest dużo zanieczyszczeń mogących opadać na zioła no i jak suszy się aromatyczne zioła (nie zawsze ładnie pachnące) jak np. kozłek lekarski, to czuć w całym bloku.  Natomiast jeśli posiadasz miejsce, które spełnia wymagania z powyższych podpunktów, to wtedy jest to opcja godna rozważenia.

Zioła nie mogą przesiąkać zapachami np. z kuchni - to też są związki, które będą reagować z substancjami z ziela.

Im mniej rozdrobniony surowiec, tym więcej zachowa leczniczych substancji. Cienkie korzenie i kłącza często nie wymagają rozcinania, natomiast grube korzenie albo małą hubę wystarczy przekroić na pół.

Wysuszone korzenie czy inny rodzaj surowca, który nazbieraliśmy w dużej ilości i nie chcemy od razu robić nalewek, to taki surowiec można przechowywać w dużych kawałkach i mielić bezpośrednio przed zalaniem.

W trakcie suszenia nie dokładaj świeżych roślin do już podsuszonych, ponieważ podsuszone zioła będą wtórnie nasiąkać, przez co wszystko będzie się gorzej suszyć i surowiec będzie gorszej jakości - podobnie jak będą suszone różne części surowca (liście, kwiaty, korzenie), które inaczej wodę magazynują, to wtedy też warto je porozdzielać.

Ważne jest też żeby nie suszyć różnych gatunków ziół razem.

Można suszyć na papierze ale nie na gazetach czy innych wyrobach, które będą puszczać farbę i inne chemikalia. Można zioła suszyć na sznurku, można je też poukładać na siatka tylko musi być dobry przewiew zwłaszcza to dobra metoda dla roślin które się dopiero co płukało w wodzie no i zioła układamy cienkimi pękami żeby miały dużo miejsca do parowania.

Suszenie w tekturach powoduje szybsze wysuszenie zioła ale wtedy tektura staje się bunkrem dla drobnoustrojów.

Zioła która mają baldachy trzeba ucinać w całości i suszyć w całości, bardzo dobrze się suszą w takim kształcie, tylko trzeba coś podłożyć na opadające cząstki.

W trakcie suszenia ważne jest też delikatne poruszanie ziołami żeby lepiej się suszyły ale żeby nie pokruszyć delikatnych surowców, trzeba je też obracać ja to robie 2 razy dziennie bo lubię takie obcowanie z ziołami ale można też raz dziennie w zależności od wielkości zioła i od temperatury jaką mamy w otoczeniu, a jaka jest najlepsza?

 

Temperatura suszenia.

Najlepsza temperatura do suszenia surowców z olejkami eterycznymi nie powinna przekraczać 35 stopni Celsjusza. Podwyższenie tej temperatury nawet o 5 stopni może pozbawić surowiec tych olejków.

Surowce alkaloidowe powinny być suszone w temperaturze od 40 do 50 stopni Celsjusza, bo suszenie ich w temperaturze pokojowej może spowodować stratę aktywnych substancji nawet o połowę.

Wyższa temperatura suszenia niż 40 stopni powoduje już znaczące zmiany w ilości aktywnych substancji, więc odpuszczamy przyspieszone suszenie i cierpliwie dajemy im na to czas, no chyba że zależy nam na surowcach alkaloidowych i glikozydowych, wtedy faktycznie można suszyć w wyższych temperaturach bo zależy nam na tym, żeby jak najszybciej pozbyć się wody i zakonserwować ziele.

Najczęściej suszenie ziół w temperaturze powyżej 70 stopni Celsjusza doprowadza do bardzo dużej utraty leczniczych substancji, dlatego nie stosujemy jej do ziół, które tego nie wymagają.

A co z piekarnikiem? Jeśli dasz radę utrzymać tam stałą temperaturę i będziesz ją kontrolować od wewnątrz termometrem, to można tak suszyć. Tylko te temperatury na wskaźnikach wbudowanych w piekarnik często nie odpowiadają temperaturze w środku i wiedzą to zwłaszcza kucharki, natomiast wewnętrzny zegar będzie dokładniejszy no i w przypadku suszenia (zwłaszcza owoców) trzeba otworzyć drzwiczki, żeby wilgoć odparowała. Więc piekarniki mogą być dobre ale pytanie czy wydajne i oszczędne.

 

Ciekawostka o grzybach

Grzyby mogą produkować witaminę D3 przy udziale słońca, ponieważ stanowią inne królestwo niż rośliny. Dochodzi do tego gdy promieniowanie UV-B rozpoczyna proces przemiany substancji o nazwie ergosterol (witamina d2) do kalcyferolu (prewitamina), a następnie ulega termicznej izomeryzacji do już właściwej witaminy d3, czyli do cholekalcyferolu.

 

Czego dowiesz się w tej lekcji?

• Kiedy zbierać ziele i jak suszyć
• Jakich surowców nie zbierać
• Co wchodzi w skład ziela
• Właściwości lecznicze ziela

Notatki:

Ziele (Herba)

Ziele to nadziemna część rośliny  w skład której wchodzą łodygi, liście, kwiaty, do tego małe owoce i wszystko to co nad ziemią (są też rośliny bez kwiatów czy z niestandardowym wyglądem liści).

Ziele zbiera się przed zakwitem i w trakcie kwitnienia, ponieważ surowcem są też kwiaty, ale za to nie zbiera się po przekwitnięciu. Wtedy ziele przygotowuje już nasiona i tam też są przekazane aktywne substancje, a samo ziele jest już praktycznie bezwartościowe po przekwitnięciu.

Najlepiej zbierać surowiec w ciągu dnia, w dni suche, pogodne, słoneczne i bezdeszczowe. Jak rosa wyparuje, to można zbierać. Nie zbieramy tych ziół, które już mają oznaki więdnięcia, pleśni, nalotu w postaci mączniaka albo innego grzyba, bardzo często zwłaszcza na mokrych i bagnistych terenach trzeba dokładnie przeglądać rośliny, bo tam jest większe ryzyko na grzyby i pleśnie.

 

• Ziele można suszyć na siatkach, na papierze, sprawdzi się też podwieszanie ziół do góry łodygami, wtedy też bardzo dobrze się suszą z wszystkich stron równomiernie.

 

Przykłady:

Wierzbownica drobnokwiatowa (Epilobium parviflorum Schreb.) Ziele wierzbownicy zbiera się w całości. Jest bardzo skuteczne na przerost gruczołu krokowego i skuteczność jest bardzo duża, bo wierzbownica ma wpływ na równowagę hormonalną i zmniejszają poziom hormonów, które ten przerost powodują. Tą samą właściwość można wykorzystać w leczeniu trądziku na tle zaburzeń hormonalnych, zwłaszcza w młodzieńczym wieku kiedy te hormony szaleją.

Przytulia właściwa (Galium verum L.)  Ziele przytulii jest wysycone związkami mineralnymi, garbnikami, flawonoidami i wieloma innymi związkami, które działają silnie przeciwzapalnie, przeciwobrzękowo i przeciwwywsiękowo. Przytulie stosuje się też w ramach przeciwkrwotocznego działania przez wzmocnienie ścianek naczyń krwionośnych.

Rzepik pospolity (Agrimonia eupatoria L.) Ziele rzepiku zbieramy gdy chcemy ratować wątrobę. Działa wyjątkowo skutecznie w ramach jej oczyszczania i regeneracji. Preparaty z rzepiku powodują nasilenie produkcji i wydzielania żółci, dlatego stosujemy je do leczenia kamicy żółciowej i w ramach niewydolności enzymatycznej układu pokarmowego.

Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus L.) Ziele glistnika, to cenny surowiec, który można stosować wewnętrznie i zewnętrznie. Zewnętrznie najbardziej jest znany z leczenia kurzajek, ale rzadko kiedy mówi się o działaniu przeciwnowotworowym. Stosowany doustnie poprawia perystaltykę jelit i wędrującego kompleksu mioelektrycznego (dlatego jest wykorzystywany w mieszankach na SIBO, IMO i zespół jelita drażliwego).

Skrzyp polny (Equisetum arvense L.)  Ziele skrzypu, to kopalnia krzemionki, którą musimy dobrze wygotować. Jest to surowiec o wyjątkowo bogatym składzie mineralnym, dlatego będziemy go stosować do odmładzania skóry, włosów i w efekcie uboczny odmłodzi się nie tylko ciało ale też nasze samopoczucie.

 

Czego dowiesz się w tej lekcji?

• Kiedy zbierać ziele i jak suszyć
• Jakich surowców nie zbierać
• Co wchodzi w skład ziela
• Właściwości lecznicze ziela

Notatki:

Ziele (Herba)

Ziele to nadziemna część rośliny  w skład której wchodzą łodygi, liście, kwiaty, do tego małe owoce i wszystko to co nad ziemią (są też rośliny bez kwiatów czy z niestandardowym wyglądem liści).

Ziele zbiera się przed zakwitem i w trakcie kwitnienia, ponieważ surowcem są też kwiaty, ale za to nie zbiera się po przekwitnięciu. Wtedy ziele przygotowuje już nasiona i tam też są przekazane aktywne substancje, a samo ziele jest już praktycznie bezwartościowe po przekwitnięciu.

Najlepiej zbierać surowiec w ciągu dnia, w dni suche, pogodne, słoneczne i bezdeszczowe. Jak rosa wyparuje, to można zbierać. Nie zbieramy tych ziół, które już mają oznaki więdnięcia, pleśni, nalotu w postaci mączniaka albo innego grzyba, bardzo często zwłaszcza na mokrych i bagnistych terenach trzeba dokładnie przeglądać rośliny, bo tam jest większe ryzyko na grzyby i pleśnie.

 

• Ziele można suszyć na siatkach, na papierze, sprawdzi się też podwieszanie ziół do góry łodygami, wtedy też bardzo dobrze się suszą z wszystkich stron równomiernie.

 

Przykłady:

Wierzbownica drobnokwiatowa (Epilobium parviflorum Schreb.) Ziele wierzbownicy zbiera się w całości. Jest bardzo skuteczne na przerost gruczołu krokowego i skuteczność jest bardzo duża, bo wierzbownica ma wpływ na równowagę hormonalną i zmniejszają poziom hormonów, które ten przerost powodują. Tą samą właściwość można wykorzystać w leczeniu trądziku na tle zaburzeń hormonalnych, zwłaszcza w młodzieńczym wieku kiedy te hormony szaleją.

Przytulia właściwa (Galium verum L.)  Ziele przytulii jest wysycone związkami mineralnymi, garbnikami, flawonoidami i wieloma innymi związkami, które działają silnie przeciwzapalnie, przeciwobrzękowo i przeciwwywsiękowo. Przytulie stosuje się też w ramach przeciwkrwotocznego działania przez wzmocnienie ścianek naczyń krwionośnych.

Rzepik pospolity (Agrimonia eupatoria L.) Ziele rzepiku zbieramy gdy chcemy ratować wątrobę. Działa wyjątkowo skutecznie w ramach jej oczyszczania i regeneracji. Preparaty z rzepiku powodują nasilenie produkcji i wydzielania żółci, dlatego stosujemy je do leczenia kamicy żółciowej i w ramach niewydolności enzymatycznej układu pokarmowego.

Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus L.) Ziele glistnika, to cenny surowiec, który można stosować wewnętrznie i zewnętrznie. Zewnętrznie najbardziej jest znany z leczenia kurzajek, ale rzadko kiedy mówi się o działaniu przeciwnowotworowym. Stosowany doustnie poprawia perystaltykę jelit i wędrującego kompleksu mioelektrycznego (dlatego jest wykorzystywany w mieszankach na SIBO, IMO i zespół jelita drażliwego).

Skrzyp polny (Equisetum arvense L.)  Ziele skrzypu, to kopalnia krzemionki, którą musimy dobrze wygotować. Jest to surowiec o wyjątkowo bogatym składzie mineralnym, dlatego będziemy go stosować do odmładzania skóry, włosów i w efekcie uboczny odmłodzi się nie tylko ciało ale też nasze samopoczucie.

 

Czego dowiesz się w tej lekcji?

• Jak zbierać i suszyć kwiaty
• Etyka zbiorów kwiaty
• Jak działają kwiaty poszczególnych ziół
• Ciekawostki o kwiatach

Notatki:

Kwiat i kwiatostan (Flos & inflorescentia)

Kwiaty można określić jako grupę surowców, które są pojedyncze oraz złożone, czyli korony (corolla) oraz kwiatostany (inflorescentia). Zbiera się też koszyczki (anthodium).

 

Co jest ważne w zbiorze kwiatów?

Nie zbieramy ich po deszczu - płatki są bardzo delikatne i szybko mogą się zniszczyć.

Kwiaty są bardzo dobrym źródłem olejków eterycznych, dlatego warto rozważyć maceraty olejowe i ekstrakty alkoholowe. O kwiaty trzeba szczególnie zadbać na etapie zbierania i przechowywania. Najlepiej jak najszybciej zrobić z nich przetwory żeby nie narażać surowca na utratę bardzo cennych substancji.

Olejki eteryczne bardzo szybko ulatują - większość suszonych ziół ma ich śladowe ilości.

Nie ugniataj kwiatów przy zbiorach.

 

Przykłady:

Bez czarny (Sambucus nigra L.) Kwiaty czarnego bzu w preparacie wodnym uszczelniają i wzmacniają naczynia krwionośne, do tego po spożyciu rozszerzają się naczynia wieńcowe, więc dochodzi do lepszego krążenia krwi w obrębie serca. Te same właściwości przynoszą ukojenie w trakcie przeziębienia np. na nieżyt oskrzeli, kaszel czy katar wtedy szczególnie będzie dobry syrop.

Mniszek pospolity (Taraxacum officinale) Kwiat mniszka lekarskiego stosuje się do obniżenia poziomu glukozy we krwi, dlatego stosuje się w przy insulinooporności i przy cukrzycy. Do tego jest to zioło wątrobowe, które ochrania wątrobę przed uszkodzeniami i chorobami typu marskość czy stłuszczenie. Rośnie pospolicie w całym kraju, tylko trzeba się przejechać poza miasto, żeby nazbierać czystego surowca.

Głóg (Crataegus L.) Kwiat głogu można zbierać razem z liściem wtedy takie wodno alkoholowe wyciągi też rozszerzają naczynia wieńcowe i poprawia się krążenie, do tego związki głogu w trakcie swojej obecności we krwi działają na ścianki naczyń krwionośnych uszczelniając i uelastyczniając je. Działają też kardioprotekcyjnie czyli ochronnie na mięsień serca.

Kasztanowiec (Aesculus L.)Kwiat kasztanowca zbiera się na początku kwitnienia i w jego trakcie, tylko że kwiaty są bardzo wrażliwe na światło, więc trzeba je suszyć w ciemnościach albo stosować świeże. Kwiaty kasztanowca również są cenne do leczenia naczyń krwionośnych szczególnie w ramach redukcji stanu zapalnego stawów, mięśni i w ramach przyspieszenia regeneracji po urazach sportowych.

Akacja (Acacia Mill.) Kwiaty akacji dokładniej Robinii akacjowej są szczególnie przydatne do pielęgnacji cery suchej, uszkodzonej kosmetykami i takiej, która jest skłonna do różnego rodzaju wyprysków i nierówności. Akacje często rosną przy drogach, ale tam możemy je co najwyżej podziwiać. Same kwiaty można wykorzystać też w gastronomii nie tylko jako ozdoba ale jako składnik potraw.

Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla L.) Kwiat rumianku stosujemy do zmniejszenia reakcji alergicznych przez zmniejszenie histaminy, czyli również do reakcji alergicznych ze strony układu pokarmowego, tym bardziej że rumianek działa przeciwzapalnie i uspokaja przewód pokarmowy.

Dziewanna (Verbascum L.) Kwiat dziewanny to surowiec płucny, działa wykrztuśnie, stosuje się przy nieżycie płuc bo pobudza czynności sekrecyjne nabłonka dróg oddechowych, a do tego oczyszcza z infekcji właśnie płuca. Same kwiaty łatwo się ściąga z pręcików, więc łatwo też mogą być zrzucone przez wiatr.

Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis L.) Kwiat wiesiołka otwierają się dopiero w nocy żeby mogły zapylić je ćmy, a na ludzi działają odtruwająco, przeciwmiażdżycowo i regulują przemianę materii.

Chaber bławatek (Centaurea cyanus) Kwiat bławatka - to zioło łatwo znaleźć żeby zaczerpnąć cennego surowca, szczególnie do leczenia chorób oczu, ale też w ramach takie odżywczej regeneracji dla osób, które pracują długo przy komputerze albo w sztucznym oświetleniu i czują suchość w oczach oraz pogorszenie widzenia.

Lipa (Tilia) Kwiatostan lipy to cenny surowiec szczególnie na jesień w okresie przeziębieniowym bo lipa działa napotnie, osłania błony śluzowe gardła, zmniejsza kaszel i zwiększa komfort życia w trakcie przeziębienia. Zewnętrznie stosuje się jako środek nawilżający, osłaniający, poprawia jędrność skóry i hamuje rozwój grzybicy na jej powierzchni.

Pyłek kwiatowy jest zbierany przez pszczoły z różnych roślin, dlatego będzie się różnić delikatnie właściwościami leczniczymi, natomiast każdy pyłek jest bogaty w aminokwasy, duże ilości cukrów, mniejsze tłuszczów, oraz szeroki zestaw witamin, trójterpenów, flawonoidów i wielu innych związków, które dostarczone do organizmu będą wspierać naturalne procesy samoleczenia zachodzące w naszym organizmie.

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Jak i kiedy zbierać liście
• Jak je wykorzystać w ziołolecznictwie
• Jak działają liście poszczególnych ziół

Notatki:

Liście (Folium)

Liście zbiera się przed południem, nawet rano zaraz jak obeschną z porannej rosy. Liście zbiera się też zanim roślina zacznie kwitnąć, wtedy są najbardziej wartościowe ale na początku kwitnienia też będą dobre.

Zbieramy tylko jedną trzecią liści, które wydaje roślina, dzięki temu będziemy mogli zebrać z tej rośliny surowce jeszcze kilka razy.

Podbiał i lepiężnik najpierw wypuszczają kwiat, a dopiero później liść.

Liści przed suszeniem nie rozdrabniaj tylko susz w całości, w przewiewnym miejscu.

Nie zbieramy liści tam gdzie są oznaki początku jakiejkolwiek choroby, omijamy też te liście które mają plamy, jakieś wygryzienia od pasożytów albo owadów - to miejsce później może być atakowane przez choroby.

 

Przykłady:

 

Morwa biała (Morus alba) to drzewo, które wydaje smaczne i słodkie owoce natomiast to jej liście są surowcem, który stosuje się w przebiegu leczenia cukrzycy, Liście gromadzą w sobie duże ilości polifenoli, które działają antyoksydacyjnie. Natomiast musisz wiedzieć, że badania potwierdziły największą ilość glikozydów można zachować susząc w temperaturze 60 stopni Celsjusza. Liście są bardzo odżywcze, więc można je zjadać ze smakiem przegryzając owocami 🙂

Lepiężnik (Petasites Mill.) Liście lepiężnika działają przeciwbólowo, szczególnie w stosunku do nawracających migren. Trzeba też wiedzieć, że lepiężnik skutecznie wygłusza reakcje alergiczne, które powstają na tle chorób autoimmunologicznych, szczególnie jeśli chodzi o reakcje na skórze.

Aloes (Aloë L.) Liście aloesu są surowcem, który można stosować odrazu po zerwaniu, nawet bezpośrednio na rany na skórze. Aloes ma zdolność do przyspieszenia regeneracji skóry i tą właściwość wykorzystuje się bardzo szeroko w kosmetyce w ramach pielęgnacji i w ziołolecznictwie w ramach leczenia - nie tylko chorób skóry, ale też chorób układu pokarmowego, natomiast nie stosuje się u małych dzieci, bo bezpośredni kontakt ze skórą spowodować poparzenie chemiczne.

Senes (Cassia senna L.) Liście senesu są znane głównie ze swoich właściwości silnie przeczyszczających, więc nie poleca się ich w przypadku osób starszych, niemowląt i małych dzieci. Natomiast u dorosłych osób na silne zatwardzenie będzie dobry rozwiązaniem ALE nie na takie, które jest długotrwałe bo może bardzo uszkodzić jelita.

Orzech włoski (Juglans regia L.) Liście orzecha włoskiego są niesamowicie cennym surowcem, tylko proszę nie oberwij całego drzewa, bo można go wykorzystać do preparatów przeciwpasożytniczych, do odkażania przewodu pokarmowego z drobnoustrojów, hamuje krwawienie, hamuje fermentację i powstawanie gazów, zmniejsza obrzęki błon śluzowych, poprawia trawienie i posiada wiele innych leczniczych właściwości, które sobie wykorzystamy w tej akademii bo liść orzecha jest bardzo dobrze przebadany i odpowiednio zastosowany jest bezpieczny.

Brzoza (Betula L.) Liście brzozy przyspieszają oczyszczanie krwi, działają odkażająco, przeciwzapalnie i lekko przeciwbólowo, natomiast regularne stosowanie pomaga przy rozkruszaniu złogów moczanowych i pomaga wypłukiwać piasek moczowy z dróg moczowych. Kumulują w sobie duże ilości flawonoidów, fenolokwasów, olejków eterycznych, a nawet saponin.

 

Czego dowiesz się w tej lekcji?

• Jak wykorzystać pączki w ziołolecznictwie
• Jak i kiedy zbierać pączki
• Jak działają pączki poszczególnych roślin
• Ciekawostki o pączkach

Notatki:

Pączki (Gemma)

Wszyscy wiemy, że jajka to źródło tego co najlepsze dla nowego życia, a pączki roślin  są niczym jajka w świecie roślin, dlatego są równie cennym surowcem co inne części rośliny i nie można o nich zapomnieć.

Pączki to miniaturowe pędy, które składają się ze skróconej łodyżki i osadzonych na niej drobnych liści z których każdy ma swój jeszcze mniejszy pączek w pachwinie.

A cebula i kapusta składa się z silnie skróconej łodygi z wierzchołkiem zdolnym do wzrostu i z otulających liści mających również pączki pachwinowe, więc z przymróżeniem oka można je pączkami gigantami.

• Pączki z których rozwijają się kwiaty nazywamy pączkami kwiatowymi, a te z których rozwijają się liście liściowymi. Są też pączki mieszane, które mają zarówno liście jak i kwiaty i do nich należy np. kasztanowiec i lilak.
• Pączki drzew i krzewów najczęściej są pokryte grubymi i sztywnymi łuskami, które chronią je od mrozu, chorób i w tym najdelikatniejszym momencie też od pasożytów. Wytwarzają do tego specjalne substancje odstraszające. Takie pączki nazywa się pączkami okrytymi ale niektóre drzewa jak świdwa, kruszyna i hordowina też mają pączki nagie, czyli bez takich łusek ale często za to są mocno owłosione i najczęściej  można to zaobserwować przy roślinach jednorocznych, które takiej osłony nie potrzebują. Często są też pokryte żywicą np. u kasztanowca, topoli czy sosny.

 

Nie można też zapomnieć o czasie pączkowania, bo często jest krótki i trzeba będzie czekać kolejny rok. Czas pączkowania to wczesna wiosna zaraz po przebudzeniu roślin, zimą też oczywiście rośliny pączkują zwłaszcza w naszym klimaciem, natomiast pączki zbiera się w różnych stadiach rozwoju, od małych zamkniętych po częściowo otwarte ale wciąż musi spełniać definicję pączka.
Najlepiej zbierać jak już odpowiednio spęcznieją. Dla każdej rośliny ten termin może być trochę inny, ale jak już spęcznieją, to niektóre stają się lepkie, zaczynają intensywnie pachnieć i wtedy jest sygnał, że skumulowało się w nich najwięcej aktywnych substancji produkowanych na tym etapie i są gotowe do zbioru.

 

Pączki można suszyć ale w niskich temperaturach. zbite pączki można lekko rozłożyć żeby nie doszło do ewentualnego zapleśnienia ale nie rozdrabnia się ich, żeby jak najmniej z nich uciekło lotnych związków zanim zostaną użyte, a najlepiej odrazu zrobić z nich leki ziołowe, które będą wysycone substancjami z pączków i będą mogły stać w alkoholu bez strat na leczniczym działaniu nawet do kolejnego sezonu, aż zrobisz sobie kolejne zapasy.

 

Przykłady:

Sosna (Pinus L.) Pączki sosny są wysycone aktywnymi substancjami jak chociażby flawonoidami, żywicą, garbnikami, różnego rodzaju kwasami, też znajdziemy tam witaminę C i olejek eteryczny ale warto również wspomnieć o takich związkach jak koniferol i koniferyna, które grają pierwsze skrzypce w tej roślinie. Pączki sosny stosuje się leczeniu przeziębień do upłynnienia zalegającej wydzieliny w układzie oddechowym i tym samym ułatwia oddychanie. Pączki sosny powodują przyspieszenie krążenia krwi i odczuwa się ciepło.

Brzoza (Betula L.) Pączki brzozy są esencją aktywnych substancji, wśród których znajdziemy też kwas salicylowy, aminokwasy w tym cytrulinę wykorzystywaną przez sportowców, flawonoidy jak rutyna na odporność, do tego kemferol, kwercetyne, luteoline i wiele innych cennych związków, które spożyte powodują działanie napotne, przeciwgorączkowe, pączki brzozy mają też działanie odkażające drogi moczowe i zapobiegają odkładaniu się osadu i później kamieni moczowych.

Topola (Populus L.) Pączki topoli to esencja różnego rodzaju żywic, flawonoidów, olejków eterycznych, gum, wosków i populinę czyli glikozyd flawonoidowy, od którego pochodzi łacińska nazwa topoli.

 

Czego nauczysz się z tej lekcji?

• Co jeszcze można zbierać?
• Łacińskie znaczenia poszczególnych części rośliny

Notatki:

Łacińskie oznaczenia poszczególnych części rośliny:

Koszyczek (Anthodium)
Cebula (Bulbus)
Kielich (Calyx)
Makówka (Caput)
Korona (Corolla)
Kora (Cortex)
Zarodek (Embryo)
Kwiat (Flos)
Liść (Folium
Owoc (Frutcus)
Pąk (Gemma)
Gruczoł (Glandula)
Ziele (Herba)
Kwiatostan (Inflorescentia)
Plecha porostu (Lichen)
Łodyga (Stipes)
Drewno z łodyg (Lignum)
Młode pędy bez kwiatów i owoców (Turio)
Same pędy bez liści (Summitas)
Drewno (Lignum)
Orzech (Nux)
Płatki (Petalum)
Owocnia (Pericarpium)
Korzeń (Radix)
Kłącze (Rhizoma)
Kłącze z korzeniami (Rhizoma cum radicibus)
Nasienie (Semen)
Zarodnik (Spora)
Znamię spłupka kwiatowego (Stigma)
Szyszka (np. chmielu) (Strobilus)
Plecha (np. glonu) (Thallus)
Bulwa (Tuber)
Zalążnia słupka nasion (ovalarium)
Zalążki nasion (ovula).

Co w odcinku: "Owoce (Fructus)"?

• Czas zbioru owoców
• Temperatury suszenia
• Owocowe triki i metody konserwacji

Notatki:

Owocem można nazwać rozrośniętą część zalążni słupka (ovalarium), która posiada wewnątrz nasiona powstałe z zalążków (ovula).

1. Owoce zbiera się zwyczajnie, kiedy są dojrzałe
2.  Zbieramy tylko te owoce, które są pozbawione widocznych oznak pleśni, jajeczek pasożytów i nienaturalnych nalotów.
3. Owoce suszy się w temperaturze od 60 do 80 stopni Celsjusza, żeby zapobiec utlenieniu witaminy C oraz żeby nie przedłużać tego suszenia, bo czas suszenia też skraca żywotność rośliny, w której enzymy rozkładające i mikroorganizmy nie zostaną zahamowane.
4. Suszone owoce można wykorzystać jako energetyczną i zdrową przekąskę przed treningiem (owoce zawierają przeważnie dużo cukru).
5. Po sproszkowaniu suszonych owoców można zrobić wyciągi olejowe.
6. Liofilizacja to odparowanie wody z owoca w ujemnych temperaturach i jest to metoda, która jest niezwykle skuteczna jeśli chodzi o konserwację owoca i co ważniejsze praktycznie bezstratną na aktywnych substancjach.

Co w odcinku: "Owoce (Fructus)"?

• Czas zbioru owoców
• Temperatury suszenia
• Owocowe triki i metody konserwacji

Notatki:

Owocem można nazwać rozrośniętą część zalążni słupka (ovalarium), która posiada wewnątrz nasiona powstałe z zalążków (ovula).

1. Owoce zbiera się zwyczajnie, kiedy są dojrzałe
2.  Zbieramy tylko te owoce, które są pozbawione widocznych oznak pleśni, jajeczek pasożytów i nienaturalnych nalotów.
3. Owoce suszy się w temperaturze od 60 do 80 stopni Celsjusza, żeby zapobiec utlenieniu witaminy C oraz żeby nie przedłużać tego suszenia, bo czas suszenia też skraca żywotność rośliny, w której enzymy rozkładające i mikroorganizmy nie zostaną zahamowane.
4. Suszone owoce można wykorzystać jako energetyczną i zdrową przekąskę przed treningiem (owoce zawierają przeważnie dużo cukru).
5. Po sproszkowaniu suszonych owoców można zrobić wyciągi olejowe.
6. Liofilizacja to odparowanie wody z owoca w ujemnych temperaturach i jest to metoda, która jest niezwykle skuteczna jeśli chodzi o konserwację owoca i co ważniejsze praktycznie bezstratną na aktywnych substancjach.

Czego dowiesz się w tej lekcji?

• Gdzie nie zbieramy ziół?
• Etyka zbiorów i prawo krajowe
• Lista ziół objętych ochroną
• Najważniejsze rozporządzenia prawne

 

1. Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 28 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ochrony i zbioru płodów runa leśnego oraz zasad lokalizowania pasiek na obszarach leśnych (Dz. U. z 1998 r. nr 6, poz. 42);
2. Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach państwowych (Dz. U. z 1991 r. nr 101, poz. 444);
3. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętą ochroną ( Dz. U. z 2004 r. nr 168, poz. 1764).

4. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. nr 151, poz. 1220);

Prawnym wymogiem jest też posiadanie certyfikatu produktu ekologicznego w przypadku osób, które zbierają albo hodują zioła na większą skalę i do celów sprzedażowych. Jeśli to dotyczy Ciebie to trzeba zapoznać się dokładnie dwoma aktami prawnymi.
5, Rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r., w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/91;
6. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r., ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007, w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli.
7. Ustawa z dn. 28 września o lasach 1991 r. (Dz. U. Nr 101 poz. 444);

 

 

Lista roślin, grzybów i porostów, na które są nałożone ograniczenia zbiorów.

ROŚLINY

 

- cis (Taxus bacatta)
- limba (Pinus cembra)
- brzoza ojcowska, brzoza niska i brzoza karłowata (Betula oycoviensis, B. humilis i B. nana)
- jarząb szwedzki i jarząb brzęk (Sorbus intermedia, Sorbus torminalis)
- kosodrzewina i sosna błotna (Pinus mugho, Pinus uliginosa)

- woskownica europejska (Myrica gale)
- wierzba borówkolistna i wierzba lapońska (Salix myrtilloides, S. lapponum)
- malina moroszka (Rubus chamaemorus)
- wiśnia karłowata (Prunus fruticosa)
- szczodrzeniec zmienny (Cytisus albus)

- wawrzynek wilczełyko i wawrzynek główkowy (Daphne mezereum, D. cneorum)
- rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides)
- kłokoczka południowa (Staphyllea pinnata)
- bluszcz pospolity (Hedera helix)
- różanecznik żółty (Rhododendron flavum)

- chamedafne północna (Chamaedaphne calyculata)
- wrzosiec bagienny (Erica tetralix)
- barwinek pospolity (Vinca minor)
- wiciokrzew pomorski (Lonicera periclymenum)
- zimoziół północny (Linnaea borealis)

- długosz królewski (Osmunda regalis)
- pióropusznik strusi (Matteucia struthiopteris)
- podrzeń żebrowiec (Blechnum spicant)
- języcznik zwyczajny (Phyllitis scolopendrium)
- salwinia pływająca (Salvinia natans)
- skrzyp olbrzymi (Equisetum maximum = Equisetum telmateia)

- wszystkie gatunki widłaków, to jest: widłak wroniec, torfowy, jałowcowaty, goździsty, alpejski, spłaszczony, cyprysowaty, Isslera i Zeillera (Huperzia selago, Lycopodiella innudata, Lycopodium annotinum, L. clavatum, Diphasiastrum alpinum, D. complanatum, D. tristachyum, D. issleri, D. zeilleri)

- poryblin jeziorny i poryblin kolczasty (Isoetes lacustris, I. setacea)

- goździki: piaskowy, kosmaty, brodaty, skupiony, lodnikowy, siny, postrzępiony, wczesny, okazały, pyszny (Dianthus arenarius, D. armeria, D. barbatus, D. compactus, D. glacialis, D. gratianopolitanus, D. plumarius, D. praecox, D. speciosus, D. superbus)

- łyszczec wiechowaty (Gypsophilla paniculata)
- lepnica litewska (Silene lithuanica)
- pełnik europejski (Trollius europaeus)
- pluskwica europejska (Cimicifuga europaea)
- orlik pospolity (Aquilegia vulgaris)

- tojady: sudecki, mocny, wschodniokarpacki, mołdawski, wiechowaty, tauryjski, dzióbaty, lisi (Aconitum callibotryon, A. firmum, A. lasiocarpum, A. moldavicum, A. paniculatum, A. tauricum, A. variegatum, A. vulparia)

- powojnik prosty (Clematis recta)

- sasanki: alpejska, otwarta, łąkowa, słowacka, wiosenna, zwyczajna (Pulsatilla alba, P. patens, P. pratensis, P. slavica, P. vernalis, P. vulgaris)

- zawilec narcyzowy i zawilec wielkokwiatowy (Anemone narcissiflora, A. sylvestris)
- miłek wiosenny (Adonis vernalis)
- grzybienie białe i grzybienie północne (Nymphaea alba, N. candida)
- grążel żółty i grążel drobny (Nuphar luteum, N. pumilum)
- warzucha polska (Cochlearia polonica)

- rosiczki: okrągłolistna, pośrednia, owalna i długolistna (Drosera rotundifolia, D. intermedia, D. obovata, D. anglica)
- rojniki: pospolity, włochaty, górski (Jovibarba sobolifera, J. hirta, Sempervivum montanum)
- parzydło leśne (Aruncus dioicus)
- ostrołódka kosmata (Oxytropis pilosa)
- groszek wschodniokarpacki i groszek szerokolistny (Lathyrus laevigatus, L. latifolius)

- kotewka orzech wodny (Trapa natans)
- len złocisty i len włochaty (Linum flavum, L. hirsutum)
- dyptam jesionolistny (Dictamnus albus)
- mikołajek nadmorski (Eryngium maritimum)
- arcydziegiel litwor i arcydziegiel nadbrzeżny (Archangelica archangelica subsp. archangelica i subsp. litoralis)

- mlecznik nadmorski (Glaux maritima)
- pierwiosnka omączona (Primula farinosa)
- pomocnik baldaszkowaty (Chimaphilla umbellata)
- wielosił błękitny (Polemonium coeruleum)
- żmijowiec czerwony (Echium rubrum)

- pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna)
- lulecznica kraińska (Scopolia carniolica)
- naparstnica zwyczajna i naparstnica purpurowa (Digitalis grandiflora, D. purpurea)
- gnidosz królewski i gnidosz rozesłany (Pedicularis sceptrum carolinum, P. silvatica)

- goryczki: krótkołodygowa, krzyżowa, przeźroczysta, śniegowa, wąskolistna, kropkowana, wiosenna (Gentiana clusii, G. frigida, G. nivalis, G. pneumonanthe, G. punctata, G. verna)

- goryczuszki: gorzkawa, bałtycka, czeska, polna, orzęsiona, Wettsteina, wczesna, lodnikowa, błotna (Gentianella amarella, G. baltica, G. bohemica, G. campestris, G. ciliata, G. germanica, G. lutescens, G. tenella, G. uliginosa)

- niebielistka trwała (Sweertia perennis)
- grzybieńczyk wodny (Limnanthemum nymphoides)
- zerwa kulista (Phyteuma orbiculare)
- lobelia jeziorna (Lobelia dortmanna)
- ożota zwyczajna (Linosyris vulgaris)

- szarotka alpejska (Leontopodium alpinum)
- arnika górska (Arnica montana)
- omieg górski (Doronicum austriacum)
- dziewięćsił popłocholistny i dziewięćsił bezłodygowy (Carlina onopordifolia, C. acaulis)
- ostrożeń pannoński (Cirsium pannonicum)

- wężymord stepowy (Scorzonera purpurea)
- kosatka kielichowa (Tofieldia calyculata)
- ciemiężyce: biała, zielona i czarna (Veratrum album, V. lobelianum, V. nigrum)
- zimowit jesienny (Colchicium autumnale)
- pajęcznica liliowata (Anthericum liliago)

- lilia złotogłów (Lilium martagon)
- szachownica kostkowata (Frittilaria meleagris)
- śniedek cienkolistny i śniedek baldaszkowaty (Ornithogalum gussonei, O. umbellatum)
- szafirek miękkolistny i szafirek drobnokwiatowy (Muscari comosum, M. botryoides)
- śnieżyca wiosenna (Leucoium vernum)

- śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis)
- mieczyk błotny i mieczyk dachówkowaty (Gladiolus palustris, G. imbricatus)
- szafran spiski (Crocus scepusiensis)
- turówka wonna (żubrówka; Hierochloe odorata)

- ostnice: piaskowa, włosowata, Jana i powabna (Stipa borysthenica, S. capillata, S. joannis, S. pulcherrima)

- obuwik pospolity (Cypripedium calceolus)
- potrostek alpejski (Chamorchis alpina)
- ozorka zielona (Coeloglossum viride)
- podkolan biały i podkolan zielonawy (Platanthera bifolia, P. chlorantha)
- miodokwiat krzyżowy (Herminium monorchis)
- dwulistnik muszy (Ophrys insectifera)

- storczyki: purpurowy, kukawka, trójzębny, drobnokwiatowy, cuchnący, samiczy, męski, blady, błotny (Orchis purpurea, O. militaris, O. tridentata, O. ustulata, O. coriophora, O. morio, O. mascula, O. pallens, O. laxiflora)

- storczyca kulista (Traunsteinera globosa)
- koślaczek stożkowaty (Anacamptis piramidalis)

- stoplamki: bzowy, plamisty, szerokolistny, Traunsteinera, sercowaty, krwisty, zaniedbany (Dactylorchiza sambucina, D. maculata, D. majalis, D. traunsteineri, D. cordigera, D. incarnata, D. praetermisa)

- gółka długoostrogowa i gółka wonna (Gymnadenia conopsea, G. odoratissima)
- kukuczka kapturowata (Neottianthe cucullata)
- gołek białawy (Pseudorchis albida)

- kruszczyki: błotny, szerokolistny, siny, ostry, rdzawoczerwony, drobnolistny (Epipactis palustris, E. helleborine, E. purpurata, E. leptochila, E. atrorubens, E. microphylla)

- gnieźniki: sercowaty, jajowaty i leśny (Neottia cordata, N. ovata, N. nidus-avis)

- tajęża jednostronna (Goodyera repens)
- kręczynka jesienna (Spiranthes spiralis)

- buławniki: czerwony, mieczolistny i wielkokwiatowy (Cephalantera rubra, C. longifolia, C. alba)

- storzan bezlistny (Epipogium aphyllum)
- wątlik błotny (Hammarbya paludosa)
- wyblin jednolistny (Malaxis monophyllos)
- lipiennik Loesela (Liparis loeselii)
- żłobik koralowy (Corallorhiza trifida)

GRZYBY NIELICHENIZUJĄCE

 

- smardze: jadalny, stożkowaty i półwolny (Morchella esculenta, M. conica = M. elata, M. gigas = Mitrophora semilibera)

- naparstniczki: stożkowata i czeska (Verpa conica, V. bohemica = Ptychoverpa bohemica)

- szmaciak gałęzisty i szmaciak krótkotrzonowy (Sparassis crispa, S. brevipes)

- soplówki: gałęzista, jodłowa, jeżowata (Hericium clathroides = H. ramosum, H. coralloides = H. flagellum, H. erinaceum)

- modrzewnik lekarski (Lariciformes officinalis)
- flagowiec olbrzymi (Meripilus giganteus)
- żagiew okółkowa (Polyporus umbellatus)
- żagwica listkowata (Grifola frondosa)
- szyszkowiec łuskowaty (Strobilomyces floccopus)

- podgrzybek pasożytniczy (Xerocomus parasiticus)
- purchawica olbrzymia (Langermannia gigantea)
- sromotnik bezwstydny, fiołkowy i dwoisty (Phallus impudicus, Ph. hadriani, Ph. duplicatus = Dicytophora duplicata)
- mądzak psi i m. malinowy (Mutinus caninus i M. ravenelii)

GRZYBY LICHENIZUJĄCE (POROSTY)

 

a). wszystkie gatunki z rodziny brodaczkowatych (Usneaceae), tj:

- żyłeczniki - czerniejący, halny, zwisający (Alectoria nigricans, A. ochroleuca, A. sarmentosa)

- włostki - jodłowa, dwubarwna, cieniutka, karpacka, Katarzyny, turniowa, pogięta, zwiewna, brązowa, brodata, delikatna, spleciona, poplątana, Kmmerlego, wełnista, osobliwa, Motyki, Nadvornika, brunatnawa, szczeciniasta, Smitha, Zofii, ciemniejsza, Tatarkiewicza, tatrzańska, Wranga (Bryoria abietina, B. bicolor, B. capillaris, B. carpatica, B. catharinae, B. chalybeiformis, B. flexuosa, B. fremontii, B. fuscescens, B. fuscidula, B. haynaldii, B. implexa, B. intricans, B. kmmerleana, B. lanestris, B. mirabilis, B. motykana, B. nadvornikiana, B. pseudofuscescens, B. setacea, B. smithii, B. sophiae, B. subcana, B. tatarkiewiczii, B. tatrica, B. vrangiana)

- koralinka rozgałęziona (Dactylina madreporiformis)

- mąkle: rozłożysta, odmienna, tarniowa (Evernia divaricata, E. mesomorpha, E. prunastri)

- nibywłostki: kędzierzawa i wełnista (Pseudephebe minuscula, P. pubescens)

- odnożyce: bałtycka, rynienkowata, murawkowata, karpacka, drobna, mączysta, kępkowa, jesionowa, pośrednia, Motyki, tępa, opylona, Roeslera, włosowata (Ramalina baltica, R. calicaris, R. capitata, R. carpatica, R. dilacerata, R. farinacea, R. fastigiata, R. fraxinea, R. intermedia, R. motykana, R obtusata, R. pollinaria, R. roesleri, R. thrausta)
szydlina różowa (Thamnolia vermicularis)

- brodaczki: Arnolda, członowana, włosowata, karpacka, grabowa, kaukaska, rogowata, pajęczynowata, zbita, zwodnicza, buczynowa, zwyczajna, nadobna, wysmukła, rozpierzchła, łysiejąca, sina, kępkowa, lapońska, modrzewiowa, niezwykła, zaniedbana, obwisła, południowa, wyprostowana, marszczona, dziobata, kędzierzawa, smukła, Wasmutha (Usnea arnoldii, U. articulata, U. capillaris, U. carpatica, U. carpinea, U. caucasica, U. ceratina, U. chaetophora, U. compacta, U. dolosa, U. faginea, U. filipendula, U. florida, U. fragillescens, U. fulvoreagens, U. glabrata, U. glauca, U. hirta, U. lapponica, U. laricina, U. monstruosa, U. neglecta, U. pendulina, U. perplectans, U. prostrata, U. rugulosa, U. scrobiculata, U. subfloridana, U. tenax, U. wasmuthii)

b). wszystkie gatunki z rodziny granicznikowatych (Stictaceae), tj.:

- graniczniki: płucnik, tarczownicowy, wykwintny (Lobaria pulmonaria, L. scrobiculata, L. virens)

c). wszystkie gatunki z rodziny pawężnicowatych (Peltigeraceae) z wyjątkiem pawężnicy rudawej (Pelitigera rufescens) i pawężnicy drobnej (P. spuria), to jest:

- pawężniczki: arktyczna, gładka, jaśniejsza, zachodnia, sorediowa, odwrócona (Nephroma arcticum, N. bellum, N. expallidum, N. laevgatum, N. parile, N. resupinatum)

- pawężnice: brodawkowata, psia, pagórkowa, Degena, Elżbiety, rozłożysta, sałatowa, tarczkowata, żyłkowana, jabłkowata, pergaminowa, forteczna, Neckera, nibypalczasta, palczasta, węgierska, łuseczkowata, szorstka, żeberkowata, zielonkawa (Peltigera aphthosa, P. canina, P. collina, P. degenii, P. elisabethae, P. horizontalis, P. hymenina, P. lepidophora, P. leucophlebia, P. malacea, P. membranacea, P. monticola, P. neckeri, P. neopolydactyla, P. polydactylon, P. ponojensis, P. praetextata, P. scabrosa, P. venosa, P. virescens)

- dołczanki: dwuzarodnikowa, szafranowa, torbiasta, gąbczasta (Solorina bispora, S. crocea, S. saccata, S. spongiosa)

d). wszystkie gatunki z rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae s.l.) z wyjątkiem pustułki pęcherzykowatej (Hypogymnia physodes), tarczownicy bruzdkowanej (Parmelia sulcata) i płucnicy islandzkiej (Cetraria islandica), to jest:

- czarniaczek alpejski (Allantoparmelia alpicola)
- oskrzelka rynienkowata i oskrzelka niwalna (Allocetraria cucullata, A. nivalis)
- tapetka pierścieniowata i tapetka pokrzywiona (Arctoparmelia centifuga, A. incurva)
- ustupka brunatna i ustupka halna (Brodoa atrofusca i B. intestiniiformis)

- płucnice: kolczasta, czarniawa, Delisa, kędzierzawa, wątrobiasta, darenkowata, krucha (Cetraria aculeata, C. commixta, C. delisei, C. ericetorum, C. hepatizon, C. muricata, C. odontella)

- nibypłucnik kędzierzawy i nibypłucnik wątpliwy (Cetrelia cetrarioides i C. olivetorum)
- rożynka północna (Cornicularia normoerica)
- żółtlica chropowata (Flavoparmelia caperata)
- zeżyca seledynowa (Flavopunctelia flaventior)

- pustułki: brunatniejąca, Bittera, oprószona, rurkowata i rozdęta (Hypogymnia austerodes, H. bitteri, H. farinacea, H. tubulosa, H. vittata)

- przystrumycznik pustułkowaty (Hypotrachyna revoluta)
- popielak pylasty (Imshaugia aleurites)

- przylepki: szorstka, łuseczkowata, okopcona, łysiejąca, oddzielona, wytworna, listeczkowata, oliwkowa, strzępiasta, sorediowa, żałobna, brodawkowata, złotawa (Melanelia exasperata, M. exasperatula, M. fuliginosa, M. glabra, M. granulosa, M. incolorata, M. laciniatula, M. olivacea, M. panniformis, M. sorediata, M. stygia, M. subargentifera, M. subaurifera)

- brunka isidiowa, brunka drobna i brunka zmienna (Neofuscelia loxodes, N. pulla, N. verruculifera)
- pawężnik Laurera (Nephromopsis laureri)

- tarczownice: czerwieniejąca, ścienna, skalna, pogięta (Parmelia discordans, P. omphalodes, P. saxatilis, P. submontana)

- szarzynki: brodawkowata, dębowa i skórzasta (Parmelina pastillifera, P. quercina, P. tiliacea)
- płaskotka rozlana i płaskotka reglowa (Parmeliopsis ambigua i P. hyperopta)

- kobierniki: Arnolda, orzęsiony, postrzępiony i wybredny (Parmotrema arnoldii, P. chinense, P. crinitum, P. stuppeum)

- płucnik modry (Platismatia glauca)
- wabnica kielichowata (Pleurosticta acetabulum)
- mąklik otrębiasty (Pseudevernia furfuracea)
- biedronecznik zmienny (Punctelia subrudecta)
- przypłaszczka zielonawa (Rhizoplaca chrysoleuca)

- brązowniczka brzozowa i brązowniczka płotowa (Tuckermannopsis chlorophylla, T. sepincola)
- złotlinka jaskrawa i złotlinka halna (Vulpicida pinastri, V. tilesii)

- żełuczki: drobna, isidiowa, Mougeota, zmienna (Xanthoparmelia angustiphylla, X. conspersa, X. mougeotii, X. somloensis)

e). wszystkie gatunki z rodzaju obrostnica (Anaptychia), tj.:

- obrostnice: halna, rzęsowata i wysmukła (Anaptychia bryorum, A. ciliaris, A. crinalis)
- turzynka okazała (Heterodermia speciosa = Anaptychia speciosa)

f). wszystkie gatunki z rodzaju błyskotka (Fulgensia), tj.:

- błyskotki: brodawkowata, jasna i mchowa (Fulgensia bracteata, F. fulgens, F. schistidii)

g). wszystkie gatunki z rodzaju chróścik (Stereocaulon), tj:

- chróściki: alpejski, karłowaty, palczasty, kępkowy, inkrustowany, drobny, pasterski, główkowaty, skalny, górski, orzęsiony, obnażony (Stereocaulon alpinum, S. condensatum, S. dactylophyllum, S. evolutum, S. incrustatum, S. nanodes, S. paschale, S. pileatum, S. saxatile, S. spathuliferum, S. tomentosum, S. vesuvianum)

h). wszystkie gatunki z rodzaju chrobotka (Cladina), tj.:

- chrobotki: leśna, smukła, łagodna, najeżona, reniferowa, alpejska, czarniawa (Cladina arbuscula, C. ciliata, C. mitis, C. portenosa, C. rangiferina, C. stellaris, C. stygia)

Czego dowiesz się z tej lekcji?

• Jakie warunki powinny mieć surowce przy przechowywaniu?
• Jak bezpiecznie przechowywać zioła?
• Jak nie przechowywać?
• W jakiej temperaturze przechowywać zioła?
• Jak oznaczać zapasy?
• Trwałość surowca.
• Pakowanie próżniowe.

Notatki:

Suszone zioła łatwo się kruszą, nasiąkają wilgocią z powietrza i wciąż wabią owady, dlatego trzeba im zapewnić specjalne warunki.

Najważniejsze zasady przechowywania ziół.

1. Zioła przechowuj bez dostępu do promieni światła.

2. Zioła przechowuj w szklanych pojemnikach (słoiki, pojemniki na żywność).

3. Zioła warto przechowywać w przeźroczystych słojach do łatwiejszej kontroli jakości.

4. Zioła od razu po wysuszeniu szczelnie zamknij.

5. Suszone zioła nie powinny mieć więcej niż 12% wilgotności.

6. W pomieszczeniu do przechowywania ziół musi być stale niska wilgotność i temperatura w zakresie od 4 do 14 stopni Celsjusza.

7. Zioła można zakonserwować na świeżo przedłużając żywotność np. korzeni, poprzez nawilżenie ich alkoholem albo parami alkoholu.

 

Jak nie przechowywać ziół?

1. Nie przechowuj ziół w drewnianych, plastikowych i metalowych pojemnikach.

2. Torby papierowe nie nadają się do przechowywania ziół.

3. Jeśli w pojemniku z surowcem pojawiły się pierwsze oznaki pleśni lub pasożyty - surowiec nie nadaje się do spożycia i należy go wyrzucić.

4. Częste wchodzenie i wychodzenie z suszarni (zwłaszcza przemysłowych) nie jest wskazane z uwagi na zmiany w różnicy wilgotności i temperatury.

Co umieścić na etykiecie?

• Pełna nazwa zioła
• Termin przyrządzenia
• Proporcje wykorzystanego płynu i surowca

Dodatkowo:

• Sposób przygotowania
• Niespecyficzne informacje
• Wskazania do stosowania
• Przeciwwskazania

 

Jaka jest trwałość surowca po wysuszeniu? Około 2 lat, a te twardsze surowce od 3 do 4 lat. Zapasy najlepiej robić na rok albo na pół roku, a na drugie pół roku możesz przygotować preparaty ze świeżych ziół - wtedy wykorzystasz maksymalny potencjał zioła.

Zioła najlepiej przechowywać w jak największych kawałkach (przy założeniu że nawet wielkość surowca nie uniemożliwiła dokładne wysuszenie). Dzięki temu że nie naruszysz struktury ziela, będzie ono wolniej ulegać degradacji i lecznicze substancje zostaną lepiej zakonserwowane.

Surowce rozdrabniamy dopiero przed samym przyrządzaniem preparatu. Mielony surowiec szybciej traci na działaniu niż w nierozdrobnionym surowcu. Można do twardszych surowców wykorzystać młynki, natomiast nie nadają się miksery bo najczęściej mają słabsze silniczki niż młynki do kawy.

Najlepszym rozwiązaniem w domowych warunkach jest pakowanie próżniowe. Pozbawienie większości powietrza z woreczka powoduje zatrzymanie aktywności, które zachodzą w roślinach przy obecności tlenu.  Utlenia on wiele aktywnych związków przez co surowiec zostaje pozbawiony działania leczniczego.

 

Pakowarki godne uwagi w swoich progach cenowych:

> Tbrand <- Budżetowa do rzadkiego używania kilka razy w miesiącu.

> PROFICOOK  <- ja używam i jestem z niej zadowolony. Po roku doszło do rozszczelnienia uszczelek i muszę lekko docisnąć ale mimo to spełnia swoje zadanie.

> PROFICOOK <- Profesjonalna dla wymagających

Woreczki próżniowe:

Worki moletowane 20x30

Rękaw do ucinania 25x600

Ja swojej rzadko używam. Maksymalnie kilka razy w miesiącu ale kiedy jest potrzebna, to okazuje się nieoceniona. To też duży komfort do pakowania jedzenia na podróż.

 

Łacińskie znaczenia